Węże i Drabiny: Odsłona Konsumpcjonistycznej Miłości Joni Mitchell

Wprowadzenie: Metafora Gry Życia

„Snakes and Ladders” (Węże i Drabiny) to piosenka Joni Mitchell, zawarta na albumie Turbulent Indigo z 1994 roku. Utwór w sposób mistrzowski wykorzystuje metaforę popularnej gry planszowej, by zdemaskować iluzoryczną naturę miłości i małżeństwa w społeczeństwie zdominowanym przez konsumpcjonizm i powierzchowne ideały. Mitchell, znana ze swojego wnikliwego spojrzenia na ludzkie emocje i relacje, serwuje słuchaczowi gorzką pigułkę, ukazując destrukcyjny cykl dążeń i upadków, który definiuje – według artystki – wiele związków miłosnych.

Struktura Utworu: Cykliczne Wzory Upadku i Powrotu

Piosenka podzielona jest na zwrotki, które naprzemiennie opowiadają perspektywy „He” (On) i „She” (Ona), co pozwala na ukazanie dwubiegunowej natury toksycznych relacji. Kluczowym elementem struktury jest powtarzający się refren „Oh love is snakes and ladders / Snakes and ladders”, który pełni funkcję leitmotivu, podkreślając zmienność i nieprzewidywalność miłości. Ten cykliczny wzór „Get to the top and slide back down / Get to the bottom climb back up” doskonale ilustruje wzloty i upadki, wzajemne oddziaływanie partnerów, z których jedno pociąga za sobą drugie w niekończącej się spirali rozczarowań.

Perspektywa „He”: Mężczyzna w Pułapce Konsumpcji

Pierwsza zwrotka wprowadza postać mężczyzny, który spotyka „perfect girl” (idealną dziewczynę). Mężczyzna postrzega ją jako „all that matters / The only one in all the world”, co jest wyrazem idealizacji i silnej projekcji pragnień. Użycie porównania do „Barbie doll” (lalki Barbie) od razu ujawnia powierzchowność tego zauroczenia. Miłość jest tu traktowana jako obiekt pożądania, który można kupić i posiadać, odzwierciedlając konsumpcjonistyczne podejście do związków.

W kolejnych zwrotkach, mężczyzna wznosi się po szczeblach kariery („On a corporate climb”), aby zaspokoić potrzeby partnerki, rezygnując z własnych pragnień i przyjemności („He gave up happy hour for her”). Ta poświęcenie jest jednak pozorne, a poświęcenia oparte na pustych fundamentach.

Perspektywa „She”: Kobieta w Sferze Społecznych Oczekiwań

Z kolei perspektywa kobiety, „She”, ukazuje ją jako osobę uwikłaną w społeczne role i oczekiwania. Dąży do utrzymania „social graces” (społecznych manier) i uczestniczy w „social whirl” (życiu towarzyskim), co świadczy o presji społecznej i konformizmie. W kontekście tej interpretacji, „the girls in pearls” (dziewczyny w perłach) symbolizują elitę społeczną, do której „She” dąży. Jej idealny wizerunek staje się priorytetem, zniekształcając jej postrzeganie prawdziwych emocji.

Środki Stylistyczne: Sarkazm i Ironia

Mitchell stosuje liczne środki stylistyczne, by wzmocnić krytyczny wydźwięk piosenki. Powtarzanie fraz „Get to the top and slide back down / Get to the bottom climb back up” nadaje piosence rytmiczny charakter, ale też symbolizuje jałowość tych zmagań. Sarkastyczne zwroty, takie jak opis kupowania „a diamond choker” (diamentowego naszyjnika), podkreślają materialistyczne motywacje i powierzchowność relacji. Ironia pojawia się w momencie, gdy mężczyzna „wastes away” (marnieje) z miłości, mimo otaczającej go materialnej obfitości, jak i w momencie gdy bohaterka spotyka się z innymi facetami w „gilded mirrors”, gdzie jej idealny obraz zostaje sprofanowany.

Symbolika i Metafory: Węże i Drabiny jako Odbicie Życia

Gra w „węże i drabiny” staje się centralną metaforą utworu. Drabiny symbolizują szybkie wspinanie się w górę – sukces, karierę, osiąganie celów materialnych. Węże natomiast reprezentują upadki, porażki, i rozczarowania. Cała gra jest odzwierciedleniem nieprzewidywalności i cyklicznego charakteru życia, a w szczególności relacji miłosnych. Obraz „slide back down” (zsunąć się z powrotem) i „climb back up” (wspinać się z powrotem) oddaje dynamikę toksycznych związków, gdzie ludzie budują, niszczą i odbudowują swoje relacje, często w bezowocnym i destrukcyjnym cyklu.

Aspekty Kulturowe: Konsumpcjonizm a Miłość

Piosenka „Snakes and Ladders” krytykuje kulturowe tendencje związane z konsumpcjonizmem i wpływem mediów na kształtowanie wyobrażeń o idealnym związku. Mitchell zwraca uwagę na sposób, w jaki reklama i popkultura kreują nierealistyczne oczekiwania wobec miłości, przedstawiając ją jako coś, co można kupić lub osiągnąć za pomocą odpowiednich środków finansowych. Utwór krytykuje także społeczną presję na formalizację związków i budowanie karier jako celu życia, zamiast budowania autentycznych relacji.

Odniesienia Do Teorii Społecznych: Krytyka Patriarchatu

Utwór może być interpretowany w kontekście teorii feministycznych, krytykujących role płciowe i ich wpływ na dynamikę związków. Perspektywy „He” i „She” ujawniają uwarunkowania kulturowe, w których mężczyźni dążą do władzy i sukcesu materialnego, a kobiety są zmuszane do przestrzegania społecznych norm piękna i statusu społecznego. Piosenka kwestionuje patriarchalne struktury, w których kobieta jest traktowana jako obiekt pożądania, a miłość często jest uprzedmiotowiona.

Kontekst Osobisty: Doświadczenia Joni Mitchell

Biograficzne tło Joni Mitchell może rzucić światło na emocjonalny wydźwięk piosenki. Jako artystka, która przeszła wiele związków i związała się z ważnymi postaciami w branży muzycznej, Mitchell miała okazję doświadczyć zarówno euforii, jak i rozczarowań miłosnych. Przejawia się to w głębokiej analizie ludzkich emocji, co nadaje jej piosenkom autentyczność i uniwersalny charakter. Choć Mitchell nigdy bezpośrednio nie odniosła się do szczegółów swojego życia, to kontekst jej biografii może wzmocnić interpretację jako głos krytyczny wobec romantyzmu.

Starzenie Się i Upływ Czasu: Memento Mori

W końcowych wersach, Mitchell porusza temat starzenia się i przemijania („See / In the crimes of time / How the seasons steal away”). Upływ czasu niszczy fasady idealnych związków, tak jak „the rungs are shattered” (szczebli zostało złamanych). Przez to, węże i drabiny są nadal w użyciu, a wciąż trwa gra, aż do śmierci i zniszczenia tych związków, ostatecznie doprowadzając do „destroy her” (zniszczenia jej). Tym samym Mitchell porusza uniwersalny problem śmiertelności i wpływu czasu na miłość, ukazując jej kruchość wobec nieuchronności przemijania.

Wnioski: Dekonstrukcja Mitów

„Snakes and Ladders” jest wnikliwym spojrzeniem na destrukcyjną naturę miłości w społeczeństwie zdominowanym przez konsumpcjonizm i powierzchowność. Mitchell nie boi się demaskować fałszywych ideałów, ujawniając pułapki i iluzje, które otaczają związki miłosne. Poprzez zastosowanie ironii, sarkazmu i symboliki, tworzy mocny komentarz społeczny, który nadal jest aktualny, zmuszając słuchaczy do refleksji nad własnymi doświadczeniami i oczekiwaniami wobec miłości. Warto zauważyć, że utwór nie proponuje gotowych rozwiązań, ale prowokuje do krytycznego myślenia i konfrontacji z trudną rzeczywistością. Jest to piosenka, która pozostawia słuchacza z głębokim poczuciem niepokoju, ale jednocześnie daje impuls do poszukiwania bardziej autentycznych i wartościowych relacji.

Tekst utworu

He

In a shopping mall

Finally met the perfect girl

She is all that matters

The only one in all the world

Like a Barbie doll

Oh love is snakes and ladders

Snakes and ladders

She

Just to have and hold

Is the perfect air-brushed angel

Makes you hot just looking at her

Stapled into all his braincells

Like a centerfold

Oh love is snakes and ladders

Snakes and ladders

Get to the top and slide back down

Get to the bottom climb back up

Buy the townhouse

Call the preacher

Get to the bottom climb back up

Get to the top and slide back down

Get to the bottom climb back up

Set up credit for the lovely creature

The lovely creature

He

On a corporate climb

Set his sights on power for her

On a silver platter

He gave up happy hour for her

Perrier and lime

Oh love is snakes and ladders

Snakes and ladders

She

In a handsome world

Put her mind to social graces

All the privileged chatter

Setting pretty table places

For the girls in pearls

Oh love is snakes and ladders

Snakes and ladders

Get to the top and slide back down

Get to the bottom climb back up

Buy the carphone--

Call the broker

Get to the bottom climb back up

Get to the top and slide back down

Get to the bottom climb back up

Buy the wife a diamond choker

A diamond choker

True love--true love--true love

He's so nervous

New love--new love--new love

When he's with her

Oh--he's wasting away

True love--true love--true love

It's so curious

New love--new love--new love

Just to kiss her

To kiss her--to kiss her--to kiss her

To kiss her--to kiss her--to kiss her

To kiss her he has to shave

She

In the gilded mirrors

In the swing of fancy places

Where the black ties flatter

Started seeing other faces

Young-fogie-financiers

Oh love is snakes and ladders

Snakes and ladders

See

In the crimes of time

How the seasons steal away

How the rungs are shattered

First you're green then you're grey

Still the snakes unwind

Still playin' snakes and ladders

Snakes and ladders

Get to the top and slide back down

Get to the bottom climb back up

Sell the vineyard

Call the lawyer

Get to the bottom climb back up

Get to the top and slide back down

Get to the bottom climb back up

Gather garbage to destroy her

To destroy her

Ladders--ladders--ladders

The perfect girl

Ladders--ladders--ladders

The paper chase Love is snakes and ladders

Ladders--ladders--ladders

The social whirl

Ladders--ladders

The rat race

Barbie doll

Informacje o utworze

Tekst: Joni Mitchell, Larry Klein

Muzyka: Joni Mitchell, Larry Klein

Rok wydania: 1988

Wykonanie oryginalne: Joni Mitchell (1988)

Płyty: Chalk Mark in a Rain Storm (LP/CD, 1988); Complete Geffen Recordings (4 x CD, 2003)