Co jest – Analiza Piosenki Proletaryatu: Gorzka Prawda w Trzech Zwrotkach

Wstęp: Krzyk Buntu z Szarej Przeszłości

„Co jest” Proletaryatu to piosenka, która niczym ostry ryk odbija się echem w uszach słuchaczy. Utwór, emanujący prostotą i bezpośredniością, stanowi oskarżenie wobec skomplikowanych mechanizmów władzy i niesprawiedliwości społecznej. Analiza tego utworu to podróż przez skomplikowane relacje polityczne, społeczne i ekonomiczne, a także zagłębienie się w emocjonalną i ideologiczną motywację, jaka towarzyszyła twórcom tego ważnego głosu w historii polskiej muzyki rockowej. Ta analiza będzie dotykać kontekstu powstania utworu, analizować użyte środki stylistyczne, a także interpretować znaczenie symboliczne słów i fraz. Zatem co jest? Spróbujmy to rozłożyć na czynniki pierwsze.

Kontekst Powstania: Epoka Przemian i Rozczarowań

Proletaryat, powstały w 1982 roku w Pabianicach, wpisuje się w nurt muzyki punk rockowej i nowofalowej, silnie reagującej na otaczającą rzeczywistość. Utwór „Co jest” pojawił się w okresie transformacji ustrojowej w Polsce, kiedy to nadzieje związane ze zmianami mieszały się z rozczarowaniami i nowymi formami wyzysku. Polska w latach 90. wciąż mierzyła się z problemami ekonomicznymi i społecznymi, które narastały po upadku komunizmu. To w tym właśnie okresie, gdy kraj zmieniał system gospodarczy i polityczny, piosenka „Co jest” nabierała szczególnego znaczenia.

Kontekst ten jest niezwykle istotny dla zrozumienia przesłania utworu. Artyści, tak jak inni obywatele, byli świadkami gwałtownych przemian, które nie zawsze przynosiły pozytywne rezultaty. Pojawiła się nowa elita, a dawne ideały ustępowały miejsca pragmatyzmowi i dążeniu do bogactwa, często kosztem zwykłych ludzi. Proletaryat, jako głos robotniczy i buntowniczy, idealnie wpasowywał się w ten krajobraz, stając się wyrazem gniewu i frustracji wobec zaistniałej sytuacji.

Budowa i Struktura: Powtarzalność Jako Środek Ekspresji

Piosenka „Co jest” charakteryzuje się prostą, ale niezwykle skuteczną strukturą. Składa się z trzech zwrotek, poprzedzonych pytaniem „Co jest, co jest ja pytam się”. W każdym z tych fragmentów powtarzalność ma kluczowe znaczenie. Powtórzenia tworzą napięcie i podkreślają frustrację wynikającą z braku odpowiedzi na zadawane pytania. Ta monotonna, niemal mantryczna konstrukcja odzwierciedla narastające poczucie beznadziei i zniechęcenia wobec panującej rzeczywistości. Warto zauważyć, że powtarzalność ta oddziałuje nie tylko na sferę intelektualną, ale także na emocjonalną stronę odbiorcy. Słuchacz, bombardowany powtarzającymi się frazami, w sposób naturalny zaczyna odczuwać emocje zbliżone do tych, jakie wyraża autor.

Każda ze zwrotek zbudowana jest z dwóch wersów, które stawiają tezę, a następnie dwóch wersów, które ilustrują daną tezę, odnosząc się do różnych aspektów społeczno-politycznych. W takiej strukturze widać dążenie do prostoty i bezpośredniości w przekazywaniu treści, co jeszcze bardziej wzmacnia wydźwięk krytyczny.

Analiza Słów: Symbolika i Krytyka Społeczna

Zwrotka 1: Czerwony czarnym jest kolorem / Towarzysz katolika wzorem / Prezydent mową nas zachwyca / Ukryte myśli w niej przemyca

Pierwsza zwrotka to manifest skrajnej ironii. „Czerwony czarnym jest kolorem” – to odwrócenie pojęć i idei, zderzenie dwóch diametralnie różnych światów, w domyśle – ideologii komunistycznej i konserwatyzmu katolickiego. To obraz społeczeństwa, w którym wartości i ideologie ulegają pomieszaniu. Kontrast pomiędzy kolorem czerwonym (symbolizującym komunizm) a czarnym (nawiązującym do tradycji Kościoła Katolickiego) staje się symbolem połączenia dwóch pozornie sprzecznych elementów. Wykorzystanie słowa „towarzysz” w kontekście katolika, podkreśla ten efekt, eksponując ironię. Dalsze wersy o „prezydencie” i jego „ukrytych myślach” odsłaniają krytykę elit politycznych, manipulujących retoryką, aby ukryć swoje prawdziwe zamiary. Przez użycie takich sformułowań autorzy kwestionują autentyczność i wiarygodność przedstawicieli władzy.

Zwrotka 2: Czerwony czarnym jest kolorem / Towarzysz katolika wzorem / Kto jest przy władzy ten bogaty / A my jesteśmy jak te szmaty

Druga zwrotka rozszerza analizę społecznej rzeczywistości. Powtarzający się motyw „czerwony czarnym jest kolorem” podkreśla hipokryzję i pomieszanie wartości. Krytyka uderza w nierówności ekonomiczne i nadużycia władzy. Sformułowanie „Kto jest przy władzy ten bogaty” to bezpośrednie oskarżenie o korupcję i kumoterstwo, gdzie władza służy do gromadzenia majątku. Porównanie „A my jesteśmy jak te szmaty” wyraża poczucie upokorzenia, marginalizacji i bezsilności ludzi, którzy czują się wykorzystywani. W ten sposób piosenka odnosi się do kwestii podziałów klasowych i bolesnych skutków transformacji.

Zwrotka 3: Czerwony czarnym jest kolorem / Towarzysz katolika wzorem / Na kontach mnożą się biliony / Naród ciążami obciążony

W trzeciej zwrotce krytyka się nasila. W powtórzeniu motywu „czerwony czarnym jest kolorem” nadal wybrzmiewa ironia i krytyka zacierania granic ideologicznych. Wersy „Na kontach mnożą się biliony / Naród ciążami obciążony” ukazują ogromne dysproporcje majątkowe i obciążenie społeczne transformacją. „Biliony” na kontach symbolizują skrajne bogactwo wąskiej grupy, podczas gdy „naród” dźwiga ciężary problemów ekonomicznych i społecznych, co jest oczywistym odniesieniem do narastającego długu publicznego i nierówności społecznych. Piosenka w ten sposób dosadnie krytykuje niesprawiedliwy podział dóbr i obciążenia, jakie niesie ze sobą system. Wykorzystanie mocnego języka, opartego na kontrastach, pozwala na pełniejsze oddanie emocji i skrajnego rozgoryczenia autora.

Styl i Środki Artystyczne: Moc Prostych Słów

Proletaryat w „Co jest” wykorzystuje proste, bezpośrednie słownictwo. Nie znajdziemy tu skomplikowanych metafor czy rozbudowanych opisów. Słowa są ostre, dobitne i zrozumiałe dla każdego. Ta bezpośredniość stanowi atut utworu, trafiając do słuchacza w sposób najbardziej dosadny. Piosenka opiera się na rytmie i powtórzeniach, które potęgują emocje i wzmacniają przekaz. Środki stylistyczne, takie jak powtórzenia (anafora: „Co jest, co jest ja pytam się”) i kontrast (czerwony/czarny), dodatkowo uwydatniają krytykę i ironię. Przez te zabiegi tekst nabiera mocnego, sugestywnego charakteru. Autorzy zrezygnowali z ozdobników, by skoncentrować się na istocie problemu, nie rozpraszając uwagi słuchaczy. Taka forma jest typowa dla stylu Proletaryatu, który zawsze cenił szczerość i prawdę, co widać w warstwie muzycznej, gdzie mocne, punkowe riffy i krzykliwy wokal idealnie dopełniają słowa.

Emocje i Przesłanie: Od Gniewu do Wezwania do Działania

Piosenka „Co jest” to przede wszystkim wyraz gniewu, frustracji i poczucia niesprawiedliwości. Mimo gorzkiego tonu, utwór zawiera również pewien element wezwania do refleksji i sprzeciwu. Pytanie „Co jest?” powtarzane trzykrotnie, nie ma jednej, oczywistej odpowiedzi. Stanowi raczej prowokację do zadawania pytań i szukania własnych rozwiązań. To także forma komunikacji ze słuchaczem. Emocjonalne przesłanie piosenki doskonale rezonuje z odbiorcami, którzy podzielają frustrację związaną z polityką, nierównościami społecznymi i transformacją. Utwór trafia do słuchaczy, dla których muzyka to sposób wyrażania niezgody na to, co ich otacza. Wyrazem tego jest specyficzny rodzaj buntu, jaki manifestuje Proletaryat, nie wzywający do rewolucji, ale prowokujący do myślenia i szukania własnych dróg.

Znaczenie Kulturowe: Echa w Polskim Rocku

„Co jest” Proletaryatu wpisuje się w bogatą tradycję polskiej muzyki rockowej, która zawsze pełniła rolę społecznego komentatora. Piosenka ta jest w pewnym sensie spadkobiercą tradycji takich zespołów jak Kult, czy Republika, które również w swojej twórczości krytykowały system i wyrażały sprzeciw wobec niesprawiedliwości. W kontekście polskiego rocka, utwór Proletaryatu wyróżnia się ostrością przekazu i brakiem kompromisów w kwestii wyrażania opinii. Przez lata obecności na scenie, utwór zachował swoją aktualność. Piosenka nadal porusza i prowokuje do myślenia o problemach, z którymi zmaga się współczesne społeczeństwo. Mimo że kontekst społeczny i polityczny uległ zmianom, podstawowe problemy i pytania zawarte w utworze wciąż pozostają aktualne, a utwór może być interpretowany jako ostrzeżenie i apel o czujność wobec nadużyć władzy i nierówności społecznych.

Podsumowanie: Gorzka Prawda w Czystej Postaci

„Co jest” Proletaryatu to nie tylko piosenka – to komunikat, wyraz buntu, a zarazem kwintesencja rocka społecznie zaangażowanego. Analiza słów i formy pokazuje, jak prostota może być potężnym narzędziem wyrażania sprzeciwu i krytyki. Utwór stawia ważne pytania, które wciąż są aktualne. Piosenka przypomina o konieczności refleksji nad otaczającą rzeczywistością, a także o potrzebie krytycznego myślenia. Proletaryat, poprzez tę piosenkę, udowadnia, że rock może być potężnym narzędziem w walce o sprawiedliwość i równość.

Dodatkowe Uwagi i Kontrowersje

Warto zauważyć, że piosenka, ze względu na swoją kontrowersyjną tematykę, budziła i wciąż budzi emocje. Krytycy zarzucali zespołowi jednostronność i brak obiektywizmu, co jednak nie zmienia faktu, że utwór stał się jednym z najważniejszych głosów w historii polskiej muzyki rockowej. Dyskutowano o prostocie przekazu i jego wpływie na odbiorców. To świadczy o tym, że „Co jest” porusza trudne tematy, które budzą kontrowersje i zmuszają do zastanowienia się nad własnymi poglądami i wartościami. W kontekście muzyki punk rockowej, w której Proletaryat się porusza, szczerość i radykalizm zawsze były mile widziane. Ten utwór to więcej niż tylko piosenka – to wyraz buntu i sprzeciwu wobec otaczającej rzeczywistości.

Tekst utworu

Czerwony czarnym jest kolorem

Towarzysz katolika wzorem

Prezydent mową nas zachwyca

Ukryte myśli w niej przemyca



Co jest, co jest ja pytam się

Co jest, co jest ja pytam się



Czerwony czarnym jest kolorem

Towarzysz katolika wzorem

Kto jest przy władzy ten bogaty

A my jesteśmy jak te szmaty



Co jest, co jest ja pytam się

Co jest, co jest ja pytam się



Czerwony czarnym jest kolorem

Towarzysz katolika wzorem

Na kontach mnożą się biliony

Naród ciążami obciążony



Co jest, co jest ja pytam się

Co jest, co jest ja pytam się

Co jest, co jest ja pytam się

Informacje o utworze

Rok wydania: 1993.0

Wykonanie oryginalne: Proletaryat

Płyty: Czarne szeregi