Analiza Piosenki 'Być rządzonym’ Dezertera: Dekonstrukcja Totalitarnej Wizji

’Być rządzonym’ Dezertera: Punkowa Krytyka i Obnażanie Władzy

Dezerter, ikona polskiego punk rocka, w swojej twórczości wielokrotnie poruszał tematy społeczne i polityczne. Utwór 'Być rządzonym’ to kwintesencja ich artystycznej postawy – bezkompromisowa krytyka władzy, dekonstrukcja mechanizmów kontroli i wyrażenie głębokiego sprzeciwu wobec totalitarnego reżimu. Niniejsza analiza ma na celu głębokie wniknięcie w tekst piosenki, rozszyfrowanie jej przesłania, a także ukazanie jej kontekstu kulturowego i społecznego.

I. Anatomia Opresji: Sekwencyjny Opis Kontroli

Tekst piosenki rozpoczyna się od szeregu precyzyjnych opisów tego, co oznacza 'być rządzonym’. Użycie powtarzającej się frazy 'Być rządzonym’ stanowi mocny refren, który rytmicznie i skutecznie wbija w świadomość słuchacza sedno przesłania. Każda zwrotka to swoista lista przymiotników, które charakteryzują doświadczenie życia w systemie totalitarnym.

• ’Być obserwowanym, nadzorowanym, szpiegowanym, kierowanym, nastawianym’: Już na samym początku piosenka ujawnia podstawowy element kontroli – wszechobecną obserwację. Odnosi się do atmosfery podejrzliwości i braku prywatności, która cechuje systemy autorytarne. Pojęcia takie jak 'nadzorowany’ i 'szpiegowany’ wzmacniają poczucie, że każdy ruch jednostki jest śledzony i kontrolowany.

• ’Być kontrolowanym, porządkowanym, ocenianym, szacowanym, cenzurowanym’: Druga część analizuje dalsze konsekwencje rządów. 'Kontrola’ rozszerza się na wszelkie aspekty życia, a 'ocena’ i 'szacowanie’ odzwierciedlają dążenie do standaryzacji i podporządkowania jednostki. Cenzura, jawnie wspomniana, jest narzędziem do tłumienia niezależnego myślenia i wolności słowa.

• ’Przy każdej transakcji… być odnotowanym, rejestrowanym, opodatkowanym, napominanym, ostemplowanym, krępowanym’: Następna zwrotka skupia się na aspekcie ekonomicznym i biurokratycznym kontroli. Każdy akt jest rejestrowany, a jednostka poddawana jest opodatkowaniu i napominaniu, co prowadzi do 'krępowania’ i ograniczenia wolności działania.

• ’Pod pretekstem dbałości o dobro ogółu być zmuszanym do płacenia’: Odsłaniając hipokryzję władzy, piosenka zwraca uwagę na nadużywanie argumentu dobra publicznego, aby uzasadnić przymus płacenia, co w rzeczywistości może być formą wyzysku.

• ’Być uciskanym, okradanym, oszukiwanym, drenowanym, represjonowanym’: Finał tej sekwencji opisuje ostateczny rezultat opresji – utratę praw, okradanie i represje. Termin 'drenowanym’ sugeruje drenaż zasobów, nie tylko finansowych, ale i ludzkich.

II. Refren Jako Głos Buntu

Powtarzający się refren 'Być rządzonym, być rządzonym, być rządzonym…’ stanowi mocne uderzenie w świadomość słuchacza. Jest to nie tylko stwierdzenie faktu, ale także manifest buntu i niezgody na ten stan rzeczy. Powtórzenia potęgują emocjonalny wydźwięk, sugerując zmęczenie i irytację sytuacją, a jednocześnie motywując do oporu.

III. Eskalacja Represji: Od Zniewagi do Fizycznej Agresji

Druga część piosenki w bardziej dosadny sposób opisuje konsekwencje buntu wobec władzy:

• ’Przy pierwszej próbie buntu… być nękanym, poniżanym, wyśmiewanym, i znieważanym’: Rozpoczyna się od opisania reakcji władzy na próby sprzeciwu. Oprócz wyśmiewania i poniżania, jednostka jest poddawana nękaniu, które ma na celu stłumienie wszelkich przejawów buntu.

• ’Być sprzedawanym, zdradzanym, deportowanym, bitym, rozbrajanym’: Eskalacja przemocy staje się coraz bardziej brutalna, ukazując coraz bardziej drastyczne środki, do jakich władza jest gotowa się uciec. Sprzedawanie i zdrada sugerują, że władza wykorzystuje wszelkie dostępne środki, łącznie z wykorzystywaniem ludzi do realizacji swoich celów.

• ’Być aresztowanym, sądzonym, skazywanym, więzionym, rozstrzeliwanym’: Finałowy akt to ostateczna kulminacja opresji – od aresztowania, przez proces, po egzekucję. Piosenka ukazuje ostateczną władzę totalitarną nad życiem i śmiercią.

IV. Podwójny Morał: Ocena Moralności i Prawdy

Zakończenie piosenki przynosi ostateczny osąd:

• ’Taka jest władza, taka jest jej sprawiedliwość, taka jest władza, taka jest jej moralność’: Słowa te nie pozostawiają wątpliwości co do natury władzy w systemie totalitarnym. Sprawiedliwość jest zakłamana, a moralność staje się jedynie narzędziem w rękach władzy.

V. Środki Stylistyczne i Emocjonalny Wydźwięk

Dezerter w 'Być rządzonym’ wykorzystuje proste, ale mocne środki stylistyczne. Powtórzenia (refren), lista (katalogowanie opresji) oraz ostre, bezpośrednie sformułowania oddziałują na słuchacza, wzbudzając uczucia gniewu, frustracji i bezsilności. Utwór ma charakter manifestu, który prowokuje do myślenia o naturze władzy i potrzebie wolności. Wokal, charakteryzujący się mocną ekspresją, dodatkowo wzmacnia przekaz emocjonalny.

VI. Kontekst Kulturowy i Społeczny

Piosenka 'Być rządzonym’ powstała w czasach stanu wojennego w Polsce, co nadaje jej dodatkowy wymiar symboliczny. Władza komunistyczna, z którą Dezerter toczył ideologiczną wojnę, cechowała się wszechobecną kontrolą, cenzurą i represjami. 'Być rządzonym’ jest odzwierciedleniem tych realiów i odważną krytyką systemu.

VII. Odniesienia do Teorii Politycznych i Filozoficznych

Piosenka ta może być odczytywana w kontekście wielu teorii społecznych i politycznych, w tym:

• Michel Foucault i jego koncepcja władzy: Foucault badał, jak władza działa w społeczeństwie, a 'Być rządzonym’ ilustruje jego tezę o wszechobecnej i produktywnej naturze władzy.

• Hannah Arendt i jej teoria totalitaryzmu: Arendt badała mechanizmy totalitaryzmu, w tym terror i kontrolę nad myślą, które są wyraźnie obecne w piosence.

• Herbert Marcuse i teoria represyjnej tolerancji: Krytyka systemu w piosence wpisuje się w nurt krytycznej teorii społecznej, szczególnie w odniesieniu do dążenia do wolności w warunkach systemów opresji.

VIII. Wpływ na Twórczość Dezertera i Innych Artystów

’Być rządzonym’ to piosenka, która doskonale oddaje ducha buntu Dezertera. Grupa, znana z antysystemowych tekstów i ostrego brzmienia, wciąż inspiruje nowych artystów i aktywistów. Piosenka stała się hymnem antyrządowych protestów, a jej przesłanie wciąż jest aktualne w różnych kontekstach społecznych i politycznych.

IX. Podsumowanie: Anty-Utopia Dezertera

’Być rządzonym’ to potężne oświadczenie artystyczne, które w precyzyjny i emocjonalny sposób dekonstruuje mechanizmy totalitarnej władzy. Dezerter, za pomocą prostego języka i mocnych środków stylistycznych, tworzy wizję społeczeństwa poddanego wszechstronnej kontroli, w którym jednostka jest sprowadzona do roli narzędzia w rękach władzy. Piosenka nie tylko krytykuje, ale również prowokuje do myślenia o naturze wolności i wartościach, o które warto walczyć. Przez swój uniwersalny wydźwięk, utwór ten pozostaje aktualny i inspirujący także we współczesnych czasach.

Tekst utworu

Być rządzonym, to być obserwowanym,

nadzorowanym, szpiegowanym, kierowanym, nastawianym

Być rządzonym, to być kontrolowanym

porządkowanym, ocenianym, szacowanym, cenzurowanym

Być rządzonym oznacza, przy każdej transakcji,

przy każdym działaniu, przy każdym ruchu

być odnotowanym, rejestrowanym, opodatkowanym, napominanym,

ostemplowanym, krępowanym

Być rządzonym oznacza, pod pretekstem dbałości

o dobro ogółu być zmuszanym do płacenia

Być rządzonym oznacza być uciskanym

okradanym, oszukiwanym, drenowanym, represjonowanym



Być rządzonym, być rządzonym, być rządzonym...



Być rządzonym oznacza, przy pierwszej próbie buntu

przy oznakach protestu, przy oznakach oporu

być nękanym, poniżanym, wyśmiewanym, i znieważanym,

Być rządzonym, to być sprzedawanym,

zdradzanym, deportowanym, bitym, rozbrajanym,

Być rządzonym, to być aresztowanym

sądzonym, skazywanym, więzionym, rozstrzeliwanym



Taka jest władza, taka jest jej sprawiedliwość,

Taka jest władza, taka jest jej moralność.

Informacje o utworze

Płyty: Ile procent duszy (CD, 1994)